PENTZA-Journal for Development Research and Science
PENTZA – Journal for Development Research and Science is an interdisciplinary academic platform dedicated to promoting scientific research and innovative studies in the fields of economic, social, and scientific development. Published by Haxhi Zeka University and CSARA Publishing and distributed as open access under the Creative Commons license, the journal provides unrestricted access to scholarly work and is available in both print (ISSN 2337-0548) and online (ISSN 2337-0564). The inaugural issue, Vol. 1, No. 1, was published in April 2016, marking the beginning of a new academic journey. The editorial team is led by two chief editors – Professor Armand Krasniqi and Professor Edmond Beqiri – who, together with an international board comprising academics from various countries (Hungary, Montenegro, Kosovo, Albania, the United States, Serbia, Macedonia, Bosnia and Herzegovina, and Italy), ensure a rigorous review and publication process. Additionally, the journal is supported by an experienced editorial team that includes renowned experts in various fields of scientific research. PENTZA serves as an important resource for researchers, scholars, and professionals, contributing to the advancement of knowledge and the promotion of interdisciplinary dialogue in development and science.
Menaxhimi i burimeve njerëzore dhe mobingu në vendin e punës
Për mobingun, si një faktor negativ në menaxhimin e Burimeve Njerëzore në organizatat Kosovare është folur pak edhe pse mobingu në vendin e punës krijon turbullira ndërmjet punëtorëve dhe punëdhënësit. Si rezultat i kësaj mund të themi se mobingu ndikon negativisht tek punonjësit dhe gjithashtu i pengon ata të jenë të lirë dhe të japin maksimumin e tyre në vendin e punës. Qëllimi i këtij punimi është prezantimi i mobingut si një faktor i cili ndikon negativisht në proçesin e menaxhimit të burimeve njerëzore dhe një faktor shqetësues i kushteve në vendin e punës. Për të studiuar këtë fenomen janë hulumtuar 3 kompani në rajonin e Dukagjinit. Nga analiza e këtyre të dhënave do të shohim se mobingu jo vetëm ndikon negativisht në performancën e organizatës por gjithashtu ka ndikim negativ në psiqikën, shëndetin, personalitetin dhe reputacionin e punëtorëve mbi të cilët janë ushtruar forma të mobingut. Në përfundim janë pasqyruar rekomandimet të cilat organizatat e hulumtuara duhet të kenë parasysh në sjelljen ndaj punonjësve të tyre në mënyrë që këto forma të mobingut të reduktohen dhe organizata me punëtorë të motivuar të ketë avantazh konkurrues në treg.
Kuvendet kombetare dhe Roli i tyre në Pajtimin e gjaqeve
Vrasja është njëri ndër krimet më të rënda kundër të cilit soqëria njerëzore ka reaguar në forma të ndryshme dhe të cilat forma të reagimit janëparaprë në monumentet me të hershme juridike të vendeve të ndryshme. Në këtë kuadër, vrasja nga hakmarrja dhe gjakmarrja zë vend të rendësishëm në jetën dhe traditën tonë edhpse kjo formë e reagimit është jo një mungsë e kulturës apo një reagim barbar por është një reagim i cili në mungesë të shtetit dhe institucioneve të tij kishte për bazë mbrojtjen e ekzistencës dhe jetës së njeriut. Shikuar historikisht, në krijimin dhe formimin e shtetit shqiptar, hakmarrja dhe gjakmarrja kanë qenë pengesa të cilat kanë penguar unifikimin e faktorit shqiptar në luftëpër liri dhe pavarsi. Për eleminimin e kësaj pengese, në vite, që nga Kuvendi i Lezhës e kendej, prijës të ndryshëm nga krahina të ndryshme të viseve të Ilirisë së dikurshme i kanë kushtuar rendësi luftimit të kësaj dukurie me qëllim unifikimin kombëtar për çlirim, liri dhe pavarësi. Fatëkeqësisht, liderët shqiptar, kanë qenë të detyruar të shpenzojnë mjaft energji për unifikimin e luftës kundër anmiqëve të ndryshëm dhe kundër dukurisë së hakmarrjes dhe gjakëmarrjes e cila ishte një plagë që kullonte gjak në rrugëtimin biblik të kombit shqiptar i cili edhe me Pavarsinë e Kosovës me 17 shkurt 2008 ende nuk është zgjidhur plotësisht. Gjatë këtij rrugëtimi historic, shqiptarët janë të njohur me me vendimet e tyre plebiscitare të nxjerrur në Kuvende kombëtare të cilët kishin dy qëllime:eleminimin e hakëmarrjes dhe gjakëmarrjes mes tyre dhe unifikimin kombëtar në luftë për liri dhe pavarësi. Të tilla Kuvende, janë mbajtur gjatë tërë kohës së pushtimit turk dhe serb deri në vitin 1990. Fjalë kyqe: Kuvendi, vrasjet, hakmarrja, Verrat e Llukës, Kosova.
Entrepreneureal policies for Management Information Systems of SME
SMEs have a need for a universal, flexible and upgradeable information system that will most successfully integrate the entire business of a given company, and not for isolated applications that solve partial problems. However, the financial resources of SMEs are usually not in accordance with their needs, since SMEs in the modern business environment are in the need for increasing the functionality of the information system, for which they need additional resources. Acknowledging presented characteristics of the business environment for SMEs, this paper displays management information systems of SMEs. The paper first presents the basic characteristics and peculiarities of the structure and operations of these companies, with the aim to highlight the differences in the information needs of managers in relation to managers of large companies. Furthermore, considering the specifics of the integrated management information system (MIS) designed for SMEs, the application of which can significantly automate and improve key business processes of SMEs. Development of MIS in recent years has intensified, especially those based on open platforms with freely available source programs. Key words: , , ,
The purpose of this paper is to bring some ideas on the importance of foreign languages towards integration, internationalization, its effect in the international trade market and in increase of cultural diversity as well as the commitment of the institutions of higher education to raising a wareness of young generations in these important issues that improve their life quality, competencies of the XXI century etc. Independent learning skills, long life learning as well as the ability to be an active citizen and engaged in social issues, economic policy of the country, ability to find and communicate information are the most important components of the XXI century. Monolingualism is characteristic only of a minority of the world's population. Everyone is interested in expanding their knowledge and the best way to achieve it is by paying more attention to advancement of foreign languages in schools and in higher education in general as well as enabling them to visit many other European countries and get familiar with the methods and the quality of teaching/ learning at different levels of education. Various universities organize multiple projects on the issue of social integration based on international, interdisciplinary and intercultural cooperation, in the field of scientific research, teaching and educational practices between different persons and institutions all these organized due to the knowledge of foreign languages by participants .
An investigation of the barriers to small business growth in Kosovo
Small businesses have a very significant role for general economic development of any country and for Kosovo as well. On the first part of this study in the theoretical approach are presented some concepts and definitions of the entrepreneurship, small business growth and viewpoints of the some scientists related to the institutional and other barriers that hinder small business growth. The recent literature and publications that provide qualitative empiric data related to the topic are used in this study. Further, will be explored in depth the factors that inhibit the growth and are explored some of the possible solutions. The data used in this study are selective from the questionaries’ and interviews with owners and managers, provided from the field research, regarding the barriers to small business growth. Likert – scale for evolution from strongly disagree to strongly agree or very unsatisfied to very satisfied are applied in questionnaire to examine the level of the satisfaction of managers/owners with different criteria which determine the business climate in Kosovo. Are used the data from researches of the domestic institutions and other international agencies as well. The main objectives of the research are to identify the barriers which have impact on business growth and to understand clearly the correlation of different environmental factors which influence to the growth. This is an extension of many scholars’ efforts to contribute on findings of the many obstacles and barriers that hinder business growth and recommendations the better solutions. This will be an asset for policy makers and different agencies of the governments as well.
Direktiva 2004/113 për trajtim të barabartë për burrat dhe gratë në ofrimin e shërbimeve
Ky punim trajton një element të rëndësishëm, mosdiskriminimin në bazë të gjinisë në ofrimin e shërbimeve në Tregun e Brendshëm të Bashkimit Evropian. Meqenëse trajtimi i barabartë i burrave dhe grave në ofrimin e shërbimeve dhe mallrave ka hasur shpesh në kufizime e pengesa nga ana e legjislacioneve të shteteve anëtare të BE-së, Këshilli nxorri direktivën 2004/113 për të siguruar një zbatim më të barabartë dhe për të luftuar diskriminimin në ofrimin e shërbimeve mes burrave e grave. Analiza e kësaj direktive synon të evidentojë problemet që ezauron si akt dhe situatat që interpretohen më eksplicite nga vendimet e Gjykatës Evropiane të Drejtësisë. Përfundimet e këtij punimi demonstrojnë efektet e vendimit Test-Achats me anë të të cilit GJED arriti të sjellë pasoja efikase në vendosjen e rregullave të detyrueshme në trajtimin e barabartë të burrave e grave në ofrimin e shërbimeve duke i shërbyer zbatimit korrekt të direktivës 2004/113.
Ky punim ka për qëllim të pasqyrojë historinë dhe rrethanat e zhvillimit të arsimit shqip në Pejë gjatë viteve e shekujve nëpër okupimet e nduarduarshme të këtij qyteti të lashtë Ilir, që nga okupimi nga: Perandoria Romake, Perandoria Bizantine, Perandoria Osmane, Mbetëria Austro-Hungareze, Mali i Zi, Mbretëria Serbo-Kroate-Sllovene, Fashizmi Italian e Gjerman, Jugosllavia e KAÇKJ-së, RSFJ-së, RFJ dhe Serbia e deri në ditë e sotme të lirisë e pavarsisë. Punimi synon të publikojë “çmimin” që është dashur të paguaj populli shqiptarë i Pejës për të mbrojtur gjuhen dhe identitetin e vet kombëtar dhe për t’u arsimuar, jo rrallë herë ky çmim ka nënkuptuar vrasjen, burgosjen, rrahjen, debimin, plaçkitjen e çka jo tjetër që është dashur të paguhet për themelimin, mbrojtjen dhe zhvillimin e shkollës shqipe në Pejë. Punimi pasqyron poashtu një gjendje shqetsuese të arsimit fillor dhe të mesëm në Komunën e Pejës gjatë këtyre 16 viteve të çlirimit dhe 8 viteve të pavarsisë dhe ate jo vetëm në aspektin e cilësisë të arsimit por edhe në paksimin enorm të numrit të nxënësve që vijojnë këto dy nivele të arsimit, ku nga 18.225 nxënës në 785 paralele sa egzistonin në vitin shkollor 2003/2004 në Komunën e Pejës në nivelin fillor (klasa e parë deri në të nëntën) në vitin shkollor 2012/2013 në këtë nivel të arsimit janë regjistruar vetëm 14.620 nxënës në 652 paralele. Që dmth për 9 vite Komuna e Pejës në arsimin fillor ka 3.605 nxënës ose 133 paralele më pak në vitin 2012 se sa në vitin 2003, dhe ky trend i pakësimit të nxënësve në nivelin fillor dhe të mesëm në Komunën e Pejës po vazhdon me të njejtin tempo. Ky punim ka mundësi dhe duhet të nxisë debat në mes të shoqrisë dhe institucioneve komunale e të atyre qendrore për vlerën dhe rëndsinë që e ka pasur shkolla dhe arsimi për popullin e Pejës gjatë viteve e shekujve, çfarë e ka aktualisht dhe nga është duke shkuar.
Roli i promocionit të shitjeve tek kompanitë prodhuese në Kosovë
Aplikimi i promocionit si njëri ndër elementet kyq të Marketingut Miks, vazhdon të mbetët sfidë për Kompanitë në Kosovë, veçanarisht ato prodhuese. Ndonëse viteve të fundit rëndësia e promocionit dukshëm është shtuar, situata ekonomike, pastaj konkurrenca nga produktet e importuara si dhe tregu jo lojal vazhdojn të jenë pengesë kryesore përnjë aplikim më të madhë të formave të promovimit të produkteve. Ky studim do paraqet rëndësinë e formave promovuese në veçanti ato të avancimit të shitjeve, të cilat hyjnë në grupin e komponentit “promocioni i shitjeve”. Gjithashtu do rezultojnë përgjigjet rreth pyetjeve kërkimore të cilat në këtë rast kanë të bëjnë me vet kompanitë prodhuese. Cila është rëndësia e promocionit në raport me kompanitë prodhuese nëKosovë? Sa ka ndikuar promocioni në ecurinë dhe zhvillimin e këtyre kompanive ? Cilat janë format më të shpeshta të promovimit që kompanitë prodhuese i aplikojnë për të promovuar produktet e tyre ?Sa ndajnë këto kompani nga buxheti i tyre për promocion. Ky hulumtim i cili në pjesën e parë elaboron aspektin teroik lidhur me promocionin, debatet akademike si dhe definicionet e shumta lidhur me promocionin e shitjeve, avancimin e shitjeve dhe përparimin e shitjeve.Ndërsa në pjesën e dytë si rast studimi diskutohet rreth formave të promovimit që një nga kompanitë prodhuese kosovare aplikon për të promovuar produktet e saj.Meqrast paraqiten forma mjaft atraktive dhe me kosto të lira promovimi. Konstatimet dhe rekomandimet e përmbyllin këtë studim, duke dhënë si argument rëndësin e aplikimit të promocionit nga ana e kompanive, njëkohësisht duke paraqitur në formë faktike rezultatet që kompanitë mund të kenë në rast të aplikimit të drejtë të saj.
Profilizimi si metodë bashkëkohore e hetimit
Profilizimi nënkupton ngritjen e portretit të kryerësit pa fytyrë. Përcaktimi i profilit të kryerësit është një metodë relativisht e re kriminalistike e planifikimit, ndërsa nënkupton gjetjen e kryerësit, duke bërë vlerësimin e personalitetit të tij, nëpërmjet të analizimit të mënyrës së kryerjes së veprës penale, si dhe rrethanave tjera që i ka shprehur gjatë kryerjes së veprës penale.
Factors that influence in selection of direction for university studies Case study: University “Haxhi Zeka” - Peja
Everyday tourism is spreading with great importance in Kosovo especially during last years, not only as a major possibility for employment but also as a possibility to build an image of a newest state in Europe which corresponds with many specific characteristics and available unique values. Therefore the importance of tourism, review and analysing of all factors that lead to its development and in more rational use of natural, human and financial resources respecting cultural values as well as the spirit and country traditions where tourism is developed should become priority for whole society in general. Development and its quality are not possible without human resource. Main factors of success in tourism are human resources which through high education attain perfection and get qualified in industry of tourism and hospitality. In conditions of new economy, the economy based in knowledge, the human capital within compassion in population of Kosovo is the most important asset of the country. This study has to do with education of staff in the field of tourism and hospitality as well as factors that influence in selection of direction for university studies and how much are students content with this direction in general aspect. This cooperation between high education (faculty) and employment market is important especially in the process of standard development and new learning projects, in guaranteeing of needed conditions for practical training, in practice qualifying of staff, in determining of necessary specialists for employment market. The study is based at the empiric data extracted through questionaries’ in which were surveyed students of University “Haxhi Zeka”- in Peja, respectively Faculty:Managing, Tourism, hospitality and Environment. The aim of this study is to provide empiric proves regarding factors that influence in selection of direction for university studies and how much are students content with this direction in general aspect. Data are collected in surveying 102 students using questionaries’ with closed questions and on Likerts scale.
THE IMPACT OF DATA MINING ON MOBILE DATA GENERATORS
The world is changing; mobile devices play a very important role in almost every change regarding the way we communicate, work and deal with data. In some way they have facilitated businesses around the world, but in many ways they have produced a vast amount of data that most of the time are very complex and difficult to deal with. Data mining is a valuable tool in dealing with this issue. This paper will try to give an overview of the relationship between data mining and mobile devices and the possibilities that they offer to improve the way we do things.
Konventa e Aarhusit dhe aspekte të zbatimit të saj në Shqipëri
Summary Konventa e Aarhusit, ka përbërë një instrument të rëndësishëm juridik për përmirësimin e proçeseve të manaxhimit të mjedisit në Shqipëri dhe sidomos për demokratizimin e vendimmarrjes me efekte të fushën mjedisore. Që nga nënshkrimi i Konventës janë ndërmarrë një sërë masash për përmirësimin e legjislacionit kombëtar, përcaktimin e përgjegjesive institutcionale të organeve shtetërore si dhe të aktorëve të tjerë, ndërgjegjësimin e publikut dhe përfshirjen e tij në marrjen e vendimeve, nëpërmjet konsultimeve dhe dhënies së informacionit. Fushat e veprimtarive për zbatimin e Konventës janë të gjëra dhe Shqipëria për shkak të gjendjes ekonomiko-shoqërore që ka karakterizuar vitet e tranzicionit nga një sistem politik në tjetrin, ka hasur një trysni të shtuar mbi mjedisin dhe burimet e saj natyrore. Gjithashtu, nocioni dhe praktika e demokracisë aktive me pjesëmarrje për çështje të caktuara të qeversijes nuk ka ndonje traditë të gjatë në Shqipëri. Gjithsesi, ne rastin e Konventës së Aarhusit, është arritur një ndërgjegjësim në ngritje i aktorëve dhe komuniteteve dhe Konventa po gjen gjithnjë e më shumë zbatim praktik si reference për të drejtat legjitime të publikut në rradhë të parë për t’u informuar dhe me pas për t’u konsultuar në vendimmarrjen që prek mjedisin e tij dhe të komuniteteve të veçanta. Konventa pritet qe të bëhët një mjet akoma më i fuqishëm në duart e qytetarëve shqiptarë dhe komuniteteve për të siguruar një qeverisje më të vëmendshme ndaj mjedisit dhe zhvillimit afat-gjatë. Fjalët e rëndësishme: , , , ,
Strategjitë e të mësuarit të gjuhës (SMGJ)
Strategjitë e të mësuarit të gjuhës janë përdorur me mijëra vjet, edhe pse hulumtuesit i kanë zbuluar zyrtarisht dhe i kanë emërtuar ato vetëm kohët e fundit, të themi gjatë tre dekadave të fundit. Ka shembuj të mirënjohur të mjeteve mnemonike ose të memories që janë përdorur në kohët e lashta nga tregimtarët për t’i ndihmuar njerëzit që t’i mbajnë mend fjalitë e tyre.Sot, strategjitë e të mësuarit po bëhen të njohura gjerësisht pas ndryshimeve graduale por të rëndësishme që kanë ndodhur gjatë disa dekadave të fundit në hulumtimin e të mësuarit dhe të nxënies, dhe që rezulton me një theksim më të pakët në mësuesit dhe procesin e mësimit dhe më shumë vëmendje te nxënësit dhe te nxënia. Me fjalë tjera, paralelisht me zhvillimin e qasjeve komunikative ndaj mësimit të vetëdrejtuar, me qendër nxënësin, përpjekjet për hulumtim të gjuhës së dytë gjithnjë e më shumë i janë dedikuar strategjive të të mësuarit të përdorura nga nxënësit që mësojnë gjuhën e dytë.
Protection of human rights and fundamental freedoms feature Kosovo's constitution
With the declaration of Independence in 2008, the Republic of Kosovo has become a surgical separation from her past, not having any kind of continuity or coherence in relation to its constitutional and legal past. In this way, the Constitution of Republic of Kosovo is oriented in different pro-Western values. In this context, an important part is Human rights and fundamental freedoms, which are found in chapter 2 and 3 of the Constitution of the Republic of Kosovo, and consequently, it is one of the main features of the constitutional system of the Republic of Kosovo. This paper aims to address the freedoms and human rights in the Constitutional System Republic of Kosovo. This Constitution, the regulation of this field has made in a way highly specific and has given great importance, making this constitution a modern, westernized and considering the rights and freedoms as one of the main features of this system is what makes this system to an extent distinguish from other constitutional systems and ranked it in one of the constitutions the most advanced in the world in terms of freedoms and human rights. In this way, this paper will address ways in which the Constitution of the Republic of Kosovo. It has installed the system of human rights and fundamental freedoms including constitutional guarantees regarding this field. Particular importance will be devoted to two questions: Why human rights and freedoms are regarded as a key feature of the Constitution Kosovo and what made this arrangement differs from the adjustment of other constitutions have freedoms and human rights. Keywords: , , , , .
Anglicisms as Neologisms in the Albanian press from the 1990s
The influence of the English language on the Albanian language, a phenomenon of the last two decades, seems to be drawing the linguists’ attention. A corpus of 511 Anglicisms bears witness to the active life of these English borrowings in the Albanian press after the 1990s. This paper outlines some aspects of Anglicisms’ life and ‘behaviour’ in Albanian press language. It deals with some aspects of their morpho-syntactic, phonetic, orthographic and semantic analysis. It also draws a distinction between Anglicisms that have been subjected to the grammatical rules of the Albanian language and those that have entered Albanian keeping their English language properties intact. Anglicisms as neologisms shall be the focus of this modest contribution in this vase area of study and research. A generally positive attitude is held towards the use of Anglicisms in the Albanian press language in order to fill the lexical gaps with words and phrases denoting new concepts and notions or carrying extra connotative meanings rather than their use to duplicate existing lexical units in Albanian, in an effort to preserve the Albanian language identity in this globalization epoch of ours, thus contributing to the linguistic and cultural heritage of the country. Key words: , , , ,
Procesi kontabël i thesarit të shtetit përmes sistemit informatik për menaxhimin e financave publike
Thesari është organizatë që centralizon dhe menaxhon të gjitha pranimet dhe pagesat shtetërore. Thesari i shtetit përfaqson njërin prej institucioneve financiare më të vështira për t’u përcaktuar. Misioni i përgjithshëm i thesarit të shtetit është që të menaxhoj buxhetin e konsoliduar të Kosovës, ndërsa visioni i përgjithshëm është që të arrihen praktikat më të mira në menaxhimin e fondeve publike nga ana e Qeverisë së Kosovës. Duke vlerësuar rëndësinë dhe kompleksitetin e tij kjo temë në mënyrë modeste, synon të prezentojë kontabilitetin e thesarit të shtetit dhe funksionet e thesarit siç janë: menaxhimi i fondeve publike, ekzekutimi i buxhetit të shtetit, menaxhimi i llogarive bankare dhe borxheve publike, monitorimi i procedurave dhe rregullave në hartimin e buxhetit të shtetit, përgatitjen e pasqyrave financiare të konsoliduara. Qëllimi kryesor i këtij punimi shkencor është që të argumentohet fakti se sa i rëndësishëm është roli i thesarit të shtetit në ekzekutimin dhe monitorimin e buxhetit të shtetit. Tematika kryesore e kёtij punimi ёshtё fokusuar tek sistemi i thesarit që paraqet tërësinë e rregullave dhe të procedurave, si dhe struktura organizative përkatëse, e ngarkuar për ekzekutimin e buxhetit, administrimin e mjeteve monetare, mbajtjen e llogarive dhe raportimin financiar të qeverisjes së përgjithshme. Sistemi për menaxhimin e financave publike në Kosovë (SIMFK) paraqet një sistem të specializuar të teknologjisë informative për menaxhimin dhe kontabilitetin e financave qeveritare. Kontrolli i brendshëm ka për qëllim të sigurojë besueshmëri të raportimit financiar, dhe pajtueshmëri me ligjet dhe rregulloret e zbatueshme.
E drejta për t'u informuar për natyrën dhe shkakun e akuzës
Kur një person është i akuzuar për një vepër penale, lind një detyrim i mëtejshëm për autoritetet përkatëse që të marrin hapa aktivë për të siguruar atë person me informacion të detajuar rreth akuzës kundër tij dhe për të siguruar se e kupton atë. E drejta e të akuzuarit për t ’u informuar për natyrën dhe motivet e akuzës duhet të konsiderohet në këndvështrimin e të drejtës së tij për të përgatitur mbrojtjen. Kështu, nëse gjyqtarët e themelit disponojnë, kur kjo e drejtë i është njohur në të drejtën e brendshme, mundësinë për të rikualifikuar faktet, ata duhet të sigurohen që të pandehurit kanë pasur oportunitetin të ushtrojnë të drejtën e tyre të mbrojtjes në mënyrë korrekte dhe efektive. Qëllimi i këtij punimi është të japë një vështrim të përgjithshëm mbi të drejtën për t’u informuar për natyrën dhe shkakun e akuzës, ndalur në parashikimet ligjore, si edhe praktikën gjyqësore. Fjalë kyçe:
Ndikimi i faktorëve të mjedisit biznesor në vlerën e investimeve të huaja në Kosovë
Në këtë punim trajtohet problematika e investimeve të huaja dhe faktorët të cilët ndikojnë në në kryrjen e investimeve dhe përcaktojnë vlerën e tyre në Kosovë. Prandaj, modeli teorik është bazuar në diskutimin e fenomenit të investimeve nga aspekti makroekonomik. Në pjesën dytë është bërë analiza për faktorët të cilët ndikojnë në investime duke përdorur tekniken e statistikës përshkruese të frekuencës për kushteve të tregut dhe mjediset e biznesit dhe është konstatuar se problemi se shkak i nivelit e ulët të investime të huaja në Kosovë është jo stabiliteti ekonomik dhe mungesa e zbatimit të ligjeve. Fjalë kyçe: ,
Në literaturën e sotme debatohen mjaft shumë shkaqet e dështimit të bizneseve në përgjithësi e sidomos të biznesit të vogël për shkak të rëndësisë dhe vendit që ai zë në kuadrin e ekonomisë kombëtare të një vendi. Në Kosovë ekziston një numër i madh i bizneseve të reja të regjistruara, por shumica prej tyre nuk kanë arritur t’iu bëjnë ballë ndryshimeve ekonomike të tregut, konkurrencës, ambientit e shumë barrierave tjera. Shpesh herë shkak i falimentimit janë edhe mungesa e eksperiencës, menaxhimi i dobët, marketingu i varfër, si edhe vendimet e gabuara të cilat qojnë në rrugën e dështimit. Për të konstatuar shkaqet e dështimit janë konsultuar të dhënat statistikore të vitit 2012, 2013, 2014, dhe 2015 lidhur me regjistrimin dhe dështimin e bizneseve të reja. Këto të dhëna analizohen, si dhe krahasohen me rezultatet e hulumtimit. Në përmbyllje jepen disa rekomandime të përgjithshme, e sidomos për bizneset të cilave ju kërcënohet mbijetesa, që t’ju kushtojnë vëmendje dhe të merren parasysh gjatë zhvillimit dhe rritjes së tyre. Mesazhi i këtij punimi është që bizneset e brishta të sensibilizohen për vështirësitë të cilat i kanosen atyre, në mënyrë qe më pastaj të gjejnë një zgjidhje adekuate dhe me kohë për problemet eventuale me të cilat mund të ballafaqohet.
International transportation of goods according to the convention on the contranct for international carriage of goods by road (CMR)
Participation, effectiveness and efficiency of road transportation in economic and social processes, depends on the development of road infrastructure, the organization of transport of goods, passengers and traffic and from the longterm policies of the state The international transportation within the international trade is regulated with conventions, customs and many other international regulations, since the state have ratified and is involved on an equal footing in international exchanges. In most European countries and wider the international road transport of goods is regulated by the Convention on the Contract for International Carriage of goods by Road-CMR. This international legal act regulates the legal – ownership relations with contracts on transporting goods by driver as a person and contractual relation on the side of who send the goods, respectively the receiver of the good. The conventions are applied for every contract for the transportation of goods by road charged in the case when the receiving and arriving country are different and are signatories of the conventions.
Ndikimi i etikes në menaxhimin e NVM-ve në Kosovë
Abstrakti Me këtë punim synojmë të analizojmë ndikimin e etikes në menaxhimin e NVM-ve të vendeve në tranzicion, rast studimi Kosova. Ushtrimi i veprimtarive biznesore dhe marrja e vendimeve menaxheriale, kudo në botë po ashtu edhe në Kosovë bëhet nën trusninë e vazhdueshme të faktorëve të jashtëm dhe të brendshëm, të cilët kanë ndikim relativisht të madh për mbijetesën dhe perspektivën zhvillimore të tyre. Etika është degë e filozofisë që përfshin sistematizimin, duke mbrojtur dhe rekomanduar konceptet e sjelljes së drejtë dhe të gabuar, bën adresimin e mosmarrëveshjeve të ndryshime morale. Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme (NVM-të) janë organizata të rëndësishme që ndihmojnë dhe krijojnë, rritjen dhe zhvillimin ekonomik, duke i shtyre vendet të përmirësojnë sistemin e tyre ekonomi
Ndikimi i sigurisë në shfrytëzimin e pagesave elektronike në bankat e Kosovës
Punimi ka te beje me sigurinë e pagesave elektronike në bankat komerciale te Kosoves. Zhvillimi i hovshëm i internetit, bëri që pagesat elektronike të bëhen çdo herë e më të rëndësishme në përfitimet e institucioneve financiare. Mirëpo sistemet elektronike Bankare në internet janë duke u bërë objektiva më të dëshiruara për t’u sulmuar nga kriminelët, gjatë procesit të pagesave elektronike. Andaj për të ruajtur besimin ndaj klientëve të tyre dhe besimin në sigurinë e pagesave elektronike, institucionet bankare duhet të identifikojnë sulmuesit si dhe të aplikojne metoda te ndryshme kriptografike për ti mbrojtur klientët e tyre duke u ofruar pagesa të sigurta elektronike. Në hulumtim tregohen gjetjet se sa janë klientët të sigurtë ne realizimin e pagesave elektronike në disa Banka komerciale të Kosovës.
NDIKIMI I RENTËS MINERARE NË ZHVILLIMIN EKONOMIK TË KOSOVËS
Për të eliminuar varfërinë e tmerrshme, për të sendërtuar çdo lloj përparimi në Kosovë, pikësëpari duhej reformuar sistemi financiar i shtetit në një mënyre të tillë që të hyrat të zhvillohen shkallë – shkallë, sa qe t’ju bëjnë balle të gjithave nevojave, që lyp një qytetërim i lartë. Sfidë për të gjitha qeveritë e botes është se si të bëhet mbledhja e të hyrave publike dhe zgjedhja e formave të mbledhjes së të hyrave publike, me qellim të mbushjes së buxhetit shtetrorë. Qellimi i këtij punimi është trajtimi i rentës minerare apo siç përdoret edhe me emrin tantiema, e cila është një e hyrë publike apo shtetërore me mjaft ndikim në buxhetin e shteteve. Fjalët e rëndësishme:
HULUMTIMI I DISA VARIETETEVE TË GRURIT (TRITICUM AESTIVUM L) NGA HUNGARIA DHE KROACIA NË KUSHTET AGROEKOLOGJIKE TË KOSOVËS
Objekti i studimit është hulumtimi i përshtatshmërisë të disa kultivarëve të grurit (Triticum aestivum L) nga Hungaria dhe Kroacia Në hulumtim kanë qenë gjithsej 4 kultivarë të grurit: Kolo, Marshall, Ilirija, dhe Super Zhitarka ndërsa si kultivarë krahasuese Evropë 90. Hulumtimet janë kryer në dy regjione agroklimatike të Kosovës (në Arbnesh, në fermën hulumtuese të Institutit Bujqësor të Kosovës, Pejë - Rrafshi i Dukagjinit, si dhe në Pestovë - Rrafshi i Kosovës, pronë private e kompanisë “Pestova” Hulumtimi, u testuan rendimenti (kg / ha), pesha (1000 farave në gram) , pesha hektolitare (kg), përmbajtja e proteinave (%), lagështia (%), gluteni dhe sedimentimi. Të dhënat agroklimatike dhe pedologjike të Kosovës, krahasuar me rendimentet e marra në kulturën e grurit tregojnë për mos shfrytëzimin e potencialit gjenetik të kultivarëve që kultivohen tek ne. Për këtë arsye duhet të aplikohet një agroteknik bashkëkohore që të shfrytëzohet potenciali gjenetik, dhe të marrim rendimente më të larta. Rezultatet e marruara kanë treguar se ka pasur dallime të rëndësishme statistikore të niveleve të ndryshme për tipare të hetuar të gjithë kultivarët përfshirë në ngastra në krahasim me standardin (Evrope 90) dhe në mes lokaliteteve. Fjalë çelës: grurë dimëror, pesha 1000 farrave në gram, peshë hektolitar kg, rendimenti kg/ha.
Puna në grup si faktor përcaktues në performancën individuale te OJQ-të në Kosovë
Në dhjetëvjeçarin e fundit puna në grup po konsiderohet e rëndësishme për zhvillimin e organizatave. Kjo vërehet edhe në OJQ-të të cilat operojnë në Kosovë. Ata të cilët krijojnë organizatat janë individët, ai/ajo sjell në organizatë veçantinë e tij apo të saj dhe gjithashtu ata mësojnë nga njëri tjetri duke ngritur në këtë mënyrë performancën e tyre. Organizatat sot janë vetëdijësuar rreth rolit të rëndësishëm të individit në vendin e punës sepse karakteristikat e individëve janë aspektet më të rëndësishme në promovimin e punës në grup dhe perfomancës së grupit. Me qëllim të arritjes së objektivave të organizatës çdo individ duhet të marrë pjesë në punën në grup. Ky studim do të tregojë se si puna grupore ndikon në perfomancën individuale. Metodologjia e përdorur: aspektet teorike do të jenë pjesë përbërëse e këtij studimi. Pyetësorët janë shpërndarë në 4 OJQ të cilat operojnë në Kosovë (15 për secilën) dhe është bërë përpunimi i të dhënave. Origjinaliteti/Vlera: duke qenë se një studim i tillë nuk është kryer më herët në Kosovë kjo i jep punimit vlera për organizatat e anketuara dhe të gjitha palët e interesuara. Të gjeturat e studimit do të nxisin organizatat të forcojnë punën në grupe dhe për individët të rrisin performancën e tyre brenda organizatës. Fjalët e rëndësishme:
State Environmental Management by Kosovo Power Plants (KEK)
In this paper we make scientific analysis of the environmental situation in Kosovo power plants . Kosovo's plants divided in power plants Kosovo A and Kosovo B power plants A power plant is divided into blocks of points PP A3 , PP A4 points , and PP 5 , while the power plant is divided into points PP B and PP B1 PP B2 Coal as the main subject of thermo hot sauce , which is taken from surface of mines from Sitnicia and Sibovc , the production of electricity from two power plants in Kosovo , as well as determination of specific monthly expenses from power plants formerly doing . Management and monitoring of environmental status of power plants Kosovo A and B including air, water and land , Management and monitoring of land from Kosovo power plants , the aim of monitoring the soil in areas of power plants Kosovo A and Kosovo B power plant , is defined degree of soil pollution from power plant operations . Management and monitoring of water in plants, water pollution as a result of technological oil discharges. Management and monitoring of air from power plants , air pollution as a result of emissions from points in air, transportation etc.
In this paper we describe the basics of cryptography, how to protect the confidentiality of information. Symmetric and asymmetric algorithms that provide security by using a secret key are defined. The basics of security are defined, the possibility of authentication of messages, authorization, validation, intransigence, anonymity, etc. An important security feature is that the data is readable only to those to whom it is intended, while those for whom it is not intended will not be legible and can not be used. Finally, basic cryptographic protocols are provided that provide protection on all layers of the OSI reference model.
SAVREMENI INFORMACIONI SISTEMI ZA BANKARSKO POSLOVANJE -MODERN INFORMATION SYSTEMS FOR BANKING OPERATIONS-
Information systems play a very important role in banks. In today's conditions, the application of information systems used in banks is increasing. They deal with the collection and processing of all data that is included in their system. Banks can not be successful if they do not apply modern information systems, electronic communications. Modern information systems represent an unavoidable factor in modern banking management and a key resource for making strategic business decisions in banks. They should satisfy the needs and requirements of all users. Bank transactions are performed automatically and without paper documents. Standards used in information technology and information systems are a prerequisite for faster development of banking systems. All information is recorded and processed in place and at the time of creation, on-line. Business systems use information systems to increase revenue and reduce costs. Banking operations have changed drastically with the use of plastic cards, ATMs and electronic money transfers from the point of sale. Internet banking and Internet billing is the application of new information technologies in modern business. In order for information to be relevant for making decisions, they must be: quality, accurate, current and verified otherwise it will not be taken into consideration.
Use of technology and digital innovation as a driver of entrepreneurship development in sport
The use of digital technology enables entrepreneurship in sports and its distribution around the world without geographical constraints. Building an information system with global customer base usage, tracking user behavior within the application, testing and optimizing the acquisition business enables profitable knowledge gains in the level of supply and demand consumption in the sports market. This paper deals with the opportunity to offer the supply and demand in the market through entrepreneurship and business realized with contemporary digital media. Accelerating the use of digital technology in sporting entrepreneurship will enable to come the day, when sports and especially big sports clubs can count on benefits beyond organizing tournaments abroad and beyond the business with sports shirts to benefit sympathy and fans in their global environment. Digital products, specifically advancements in virtual reality are a potentially profitable source of commercial revenue in the future, calling it a "gaming substitute”, given the potential of global distribution.
The role of marketing in the development of the tourism product
As in all other areas, marketing tourism is also active, influencing the development of tourism products, business development, and the economic success of countries with tourism potential. Marketing serves as a promotion of the development of the tourism product and carries with it all the instruments of development and success. A special feature is the information technology system, which helps and facilitates to explain the way in which marketing decisions are made in practice , in all sectors of industries, which should be special. With different marketing features, different tourist areas are recognized, touristic attractions are known. Marketing is the sum of all decisions and activities undertaken by retailers to persuade buyers to trust a particular product or service in the broad range of products and services. Marketing involves finding what customers want, providing the product to meet their needs, identifying the best place to sell products, informing potential customers about the potential product, and then making sales, as estimated in marketing process. Tourism is developed through tourist travels, where you can not even imagine the tourist trips, the senses, and the marketing phonetics.