BUSINESS ADMINISTRATION is an economic and social scientific journal published by the Faculty of Business at "Haxhi Zeka" University in Peja. The journal aims to promote academic and professional research in the field of business administration, providing a platform for researchers, academics, and professionals to share knowledge and analysis on contemporary economic, managerial, and social developments. Its articles cover important topics such as global economic crises, fiscal policies, tourism, digital marketing, and the impact of technology on business, offering valuable insights for researchers and decision-makers.
NDIKIMI I ANALIZËS SË REALIZUESHMËRISË (FIZIBILITETIT) NË SUKSESIN E FIRMAVE TË BIZNESIT NË TREGUN KOSOVAR
Kushtet dhe rrethanat e sotme politike dhe ekonomike në Republikën e Kosovës, të cilat nga njëri segment ofrojnë mundësi për zhvillimin e bizneseve të vogla, por kushte dhe rrethana që njëkohësisht edhe i pamundësojnë bizneseve të ushtrojnë ashtu siç kërkohet veprimtarinë e tyre ekonomike në mënyrë që atyre të ju garantohet qëndrueshmëria dhe zhvillimi i kontinuitetit të suksesshëm afarist. Në njërën anë këto janë arsyet dhe faktorët kryesorë se përse shumë biznese sot dështojnë, që mund t’i klasifikojmë si faktorë që burojnë nga jashtë, por edhe i faktorëve të karakterit të brendshëm, që burojnë nga pakujdesia dhe mosdija e ndërmarrësve të rinj të cilët nuk i marrin parasysh në fazën fillestare disa aspekte dhe konsiderata, ku këto të fundit krijojnë mundësinë që bizneset e tyre edhe të falimentojnë. Si një nga pikat kyçe që duhet të merret parasysh përpara se të ndërmerret hapi i parë (the first step) pra të deponohet kapitali dhe të startojë biznesi, zgjidhja më e mirë në mënyrë që të tejkalohen shumë vështirësi dhe të krijohet një bazë e mirë që garanton suksesin afarist, është të aplikohet dhe të kryhet analiza e fizibilitetit. Në këtë punim do të ofrohen disa të dhëna kyçe që e përshkruajnë nga aspekti teorik kuptimin dhe mënyrat e realizimit të analizës së fizibilitetit, gjendjen faktike në Kosovë duke përshkruar shkallën e aplikimit të analizës së fizibilitetit, nëpërmes të dhënave nga gjetjet empirike, pastaj definimi i përfundimeve kryesore të punimit si dhe propozimi i masave dhe i rekomandimeve në lidhje me këtë problematikë. Fjalët kyçe: , , , , , .
LIDERSHIPI NDËRMARRËS NË BIZNES DHE INFLUENCA NË GRUP
Qëllimi i këtij punimi është që të risim aftësite ndërpersonale në grup në mënyrë që të nxisim liderat e ardhshëm të udhëheqin me vizion të qartë në fusha të ndryshme ku operojn . Liderët Ndërmarrës paraqesin faktorin më të rëndësishëm të zhvillimit të biznesit. Nga inciativa dhe aktiviteti i tyre varet zhvillimi i ndërmarrjes, i ekonomisë dhe i shoqërisë së një vendi. Mënyra e sjelljes së Liderëve ndërmarrës ndaj vartësve për arritjen e objektivave të përcaktuara, apo siç quhet ndryshe stili i lideshipit ndërmarrës, varjon nga njëri lider tek tjetri, si dhe cilin stil e përdorin për arritjen e qellimeve apo objektivave afatgjate.Mënyra më e mirë për të analizuar aftësitë e liderit ndërmarrës është duke parë procesin e vendim marrjes nga poshtë – lartë. Ajo që ne sygjerojmë është se suksesi i punës në grup influencohet nga mënyra se si organizohen burimet e ndryshme në orgnizatë, përfshirë këtu burimet njerzore. Detyrat e sukseshme realizohet duke pasur një : qëllim të qartë me frym bashkëpunuese, një plan të saktë dhe përgjegjësi të ndara.
STRUKTURA E NDËRMARRJEVE TË REJA TË THEMELUARA NË 3 VJETËT E FUNDIT NË KOMUNËN E PEJËS DHE NDIKIMI I TYRE NË EKONOMI
Një nga segmentet kryesore që e karakterizojnë Komunën e Pejës, është numri i lartë i firmave të biznesit që veprojnë në të. Tradita nga njëra anë, mirëpo në anën tjetër edhe nevojat dhe iniciativat e ndërmarrësve të rinj për të krijuar biznese të reja ose për ti zgjeruar aktivitetet e tyre afariste, ndikon që Komuna e Pejës dita ditës të e rrisë numrin dhe llojshmërinë e aktiviteteve të biznesit. Punimi do të përshkruajë aspektet teorike të natyrës dhe karakteristikave kryesore të biznesit, duke marrë shembuj konkret për bizneset ekzistuese që operojnë në tregun e Komunës së Pejës. Poashtu përmbajtja e punimit do të ofrojë të dhëna të sakta statistikore, që tregojnë për numrin e saktë të bizneseve të regjistruara gjatë tri viteve të fundit, si dhe identifikimin e strukturës së firmave që i takojnë sektorëve përkatës ekonomik. Konkluzionet që burojnë nga aktualiteti i temës, si dhe rekomandimet që mund të kenë ndikim pozitiv dhe efektiv në aktualen, do të rrumbullakosin qëllimin e këtij punimi.
NDIKIMI I INSTRUMENTEVE TË JASHTME EKONOMIKE NË FUSHËN MBROJTJES EKOLOGJIK
Punim ka për qëllim të theksojë domosdoshmërinë e ndërhyrjes së shtetit në fushën e rregullimit ekologjik të vendit nëpërmjet zbatimin e instrumenteve të duhura ekonomike. Aktualisht kur efektet e ndryshme dhe të shumta të jashtme të çojë në shpërndarjen jo efikas të burimeve natyrore, zbatimi i instrumenteve të përshtatshme ekonomike siç janë si forma të ndryshme të sanksioneve, taksave, subvencionet dhe lejeve konsiderohen me rëndësi vendimtare. Reduktimi i vëllimit të prodhimit, ndryshime në metodat e prodhimit, ndryshimi i inputeve , futja nën kontroll e ndotjes, janë mënyra të ndryshme për të arritur qëllimin e domosdoshëm ne reduktimin e ndotjes së mjedisit. Instrumentet specifike ekonomike janë pasqyruar në faktin se shpenzimet subjektive dhe ndikimi në mjedisit zakonisht janë të miratuara. Prandaj, çështja e zgjedhjes së instrumenteve optimale dhe zbatimi i tyre do të kenë impakt në procesin e rishpërndarjes. Pa marrë parasysh se cila formë e rregullimit do zbatohet,shteti do të ketë një rol dominues gjetjen dhe zbatimin e instrumenteve pozitive ekonomike.
E DREJTA EKOLOGJIKE - PËRKUFIZIMET, KARAKTERISTIKAT, NORMA JURIDIKE, PARIMET BAZIKE
Mbrojtja e ekosistemeve, përkatësisht mbrojtja e mjedisit (ambientit) jetësor aktualisht përbën pjesën përbërëse të zhvillimit ekonomik dhe atij social të pothuaj, çdo vendi në botë. Te gjitha ato shtete dhe subjektet e ndryshme fizike e juridike brenda përbrenda tyre, të cilat duan ta ruajnë dhe mbrojnë mjedisin e tyre; diversitetin biologjik, kanë për detyrë të ndërtojnë mekanizma adekuat juridik, profesional, shkencor dhe politik, në mënyrë që mjedisi jetësor të ruhet dhe mbrohet sa më mirë, vazhdueshëm dhe me efikasitet.
PERSPEKTIVE RAZVOJA TURIZMA SJEVERNOG REGIONA CRNE GORE
Pored prirodnih resursa, razvoj turističke privrede, uglavnom zavisi od nivoa i stanja razvijenosti ukupne privrede jedne zemlje.Možemo konstatovati da je izgrađenost turističke privrede u međuzavisnosti sa ostalim privrednim granama. Ukupno stanje privrede Crne Gore i društva u cjelini i te kako ima odraza na nivo razvoja turizma, odnosno na izgrađenost turističke privrede.Kao i u ostaloj privredi, krupne neekonomske promjene i ozbiljno sužavanje tržišta u periodu ukupne tranzicije zemalja od 90-tih do 2000-te godine, nepovoljno su uticale na relativno solidne turističke kapacitete sjevernog regiona Crne Gore. Trgovina, poljoprivreda, saobraćaj, industrijske djelatnosti i drugo, nalaze se zajedno sa ugostiteljstvom, hotelijerstvom i putničkim agencijama, kao božićnim turističkim ponuđačima. Izloženi su djelovanju brojnih ekonomskih i neekonomskih faktora. U ovom radu ću dati samo naznake i mogućnosti za razvoj različitih vidova turizma u skladu sa raspoloživim prirodnim resursima, koji bi mogli da se valorizuju ukoliko se stave u funkciju turističke ponude. .
ULOGA I ZNAČAJ ORGANIZACIONIH VRIJEDNOSTI U BIZNISU
Svrha ovoga rada upravo je promotriti koncept organizacijskih vrijednosti iz više različitih kutova i na taj način ukazati na njihovu složenost. To je ostvareno izradom tipologije organizacijskih vrijednosti u sklopu koje su organizacijske vrijednosti podijeljene u tipove prema sedam razliitih kriterija. Rad stoga daje zaokruženu sliku o organizacijskim vrijednostima, pa će kao takav biti od koristi kako teoretičarima, tako i praktičarima koji se bave organizacijom, a posebno onima kojima su u fokusu interesa meke varijable organizacije.
MENADŽER I NJEGOVE GLAVNE KARAKTERISTIKE
Ako menadžment posmatramo kao sistem vlasti, odnosno kao grupu ljudi koji poseduju ovlašćenja da upravljaju poslovima i ljudima, tu grupu ljudi čine menadžeri, i oni predstavljaju osioce menadžmenta kao sistema vlasti, a ujedno i obezbeđuju izvršavanje upravljačkih,odnosno menadžerskih procesa u preduzeću ili drugoj organizaciji. Osnovno pitanje od koga treba krenuti je: ko je menadžer i koje su njegove osnovne uloge i zadaci. Menadžer je čovek koji se bavi menadžerskim, odnosno upravljačkim poslovima u nekoj kompaniji, administraciji,obrazovnoj, zdravstvenoj ili drugoj instituciji. To je čovek koji upravlja poslovima preko drugih ljudi. Menadžer upravlja izvršavanjem pojedinačnih poslova i zadataka, poslovanjem i razvojem neke organizacione celine ili cele firme, i ono se ne odnosi na lično dostignuće. On rukovodi odredjenom grupom ljudi koji izvršavaju poslove i zadatke koji su im dodeljeni na osnovu mesta koje zauzimaju u organizacionoj strukturi preduzeća. Menadžer je osoba koja je zadužena i odgovorna za postizanje planiranih ciljeva organizacije ili nekog njenog dela. On je zadužen za odredjene poslove i zadatke dovede do efikasnog završetka, odnosno da koordinacijom kadrova i vodjenjem poslova utiče da se odredjeni zadaci i poslovi efikasno završe. Verovatno najjednostavnija definicija pojma menadžera je da je to: Neko ko završava zadatke kroz usmeravanje drugih ljudi da obavljaju poslove. Ova definicija naglašava činjenicu da menadžeri,u svojoj osnovi, upravljaju ljudima i da se pod pojmom menadžment podrazumeva podsticanje drugih ljudi na izvršavanje svojih zadataka i obaveza. Menadžer je osoba koja upravlja timom, sa krajnjim ciljem izvršavanja odredjenog zadatka.
ZHVILLIMI EKONOMIK DHE I TURIZMIT NE KOMUNËN E ISTOGUT –ASPEKETE AFTMESME DHE AFATGJATA
Synimi i përgjithshëm i zhvillimit të turizmit për Kosovë është të rrisë cilësinë e jetesës së kosovarëve. Zhvillimi i turizmit do të duhet të matet dhe të vlerësohet në një periudhë afatmesme e afatgjatë, lidhur me aftësinë e tij për të përmirësuar mirëqenien e kosovarëve. Në këtë aspekt, ai mundet (dhe do të duhet të jetë) një pjesë e strategjisë së vendit për arritjen e prioriteteve të zhvillimit, të tilla si angazhimet e vendit për synimet e zhvillimit për mijëvjeçarin. Theksimi i turizmit kulturor në Kosovë, do të mbajë në një fokus të rëndësishëm përfitimin nga komunitetet lokale e provinciale që aktualisht ballafaqohen me mundësi të kufizuara ekonoike. esursi strategjik i turizmit kosovar duhet të mbetet hapësira me shumë vlerë, deri tani e ruajtur, që në afat të gjatë gjithnjë e me shumë do të ketë rëndësi. Vlera turistike kanë pothuaj të gjitha trevat e Kosovës në format dhe dimensionet, varësisht nga resurset dhe shkalla e zhvillimit.Fizionomia e elementeve tërheqës të Kosovës udhëzon qartë në rajonet malore, drejtimet e transitit turistik, qytetet e mëdha, banjat, komplekset dhe pasuritë e trashëgimisë natyrore dhe
NDIKIMI I SHTETIT LIGJOR NË STABILIZIMIN EKONOMIK DHE SOCIAL
Qëllimi kryesor i kësaj teme është të diskutojmë rreth rolit që ka luajtur politika ekonomike dhe sociale në stabilizimin makroekonomik si një parakusht për një rritje ekonomike të qëndrueshme, si dhe roli i saj në zhvillimin ekonomik veçanërisht në rolin që ka ajo në krijimin e një mjedisi makroekonomik të qëndrueshëm. Zgjedhja e politikës fiskale është një nga çështjet më të debatueshme të rolit të qeverisë në jetën ekonomike e sociale të një vëndi. Në këtë trajtim do të analizojmë disa nga çështjet mbi të cilat debati rreth politikës fiskale në vendin tonë mbetet i hapur.
E Drejta Romake kishte një thënje “Nuk është mirë të vdiset pa testament” një çështje shumë interesante dhe e rëndësishme. Qysh nga Kodi Cvil i Francës i cili njihet si Kushtetuta e Drejtës Civile por, edhe te gjitha kodet tjera civile, është përfshirë trashëgimi ligjor dhe testamentar. Edhe Kodi Civil i Ahmet Zogut ka një libër të ve/antë për trashëgimin. Ligji mbi Trashëgiminë i Republikës se Kosovës e ka përfshirë trasheëgimin me testament si një dukuri tejet të rëndësishme duke i dhënë prioritet këtyre normave. Kur trashëgimlënësi vdes, hapet trashëgimia ku të gjithë trashëgimtarët e domosdoshëm trashëgojnë në përqindje të barabartë, por, çeshtja nuk qëndron kështu, kur de cujusi ka shkruar testament dhe e ka potencuar se kush do te jetë trashëgimtar i tij. Nga vizitat e mia në gjykatë kam ardh në përfundim se shumica e çështjeve të trashëgimit, pra, pasuria e de cujusit, bartet te trashëgimtarët si trashëgim ligjor, mbahet seance gjyqësore duke trashëguar pasurinë secili anëtarë i rendeve të trashëgimit. Të rralla janë rastet kur hapet testamenti dhe i caktohet secilit pasuria që do të trashëgojnë. Në të ardhmen testamenti shpresoj se do te jete i pranishëm edhe tek popullata ashtu si edhe është përfshirë në legjislacion.
Ky punim ekzaminon percaktuesit e norms se kursimeve si mjet kyq ne rritjen ekonomike, duke prezantuar te gjeturat dhe analiza tjera te perpunuara nga te dhenat e autorit Weil (2004).Punimi tutje diskuton supozimet baze te modelit Solow dhe rolin e kursimeve ne mireqenien ekonomike. Poashtu do te behet permbledhje e rezultateve te analizuara duke I vendosur ato ne kontekstin e politikave rekomanduese. Vemendje e veqant do ti kushtohet marrdhenies ne mes rritjes ekonomike dhe kursimeve, dhe ndikimit te politikave specifike ne normat e kursimeve. Punimi do te konkludoj me paraqitjen e politikave rekomanduese ne terheqjen e normave me te larta te kursimeve.
Norma e rritjes ekonomike GDP/ koke banori
PROCES UPRAVLJANJA MALIM I SREDNJIM PREDUZEĆIMA
U današnjem svetu nemilosrdne konkurencije svaka stagnacija u razvoju pojedinog preduzeća bilo da se radi o malom ili srednjem preduzeću je prvi korak prema likvidaciji samog preduzeća. Cilj svakog preduzeća je da preko instrumenata upravljanja osigura stalan rast i razvoj i tako poveća svoju sopstvenu vrednost. Pri ostvarenju ovog cilja svako preduzeće mora zadovoljiti očekivanja različitih interesnih grupa kao što su vlasnici preduzeća, menadžment, zaposleni, dobavljači, potrošači, vladine institucije i društvo u celini. Ova očekivanja mogu biti finansijske i nefinansijske naravi i pri upravljanju preduzećem, odnosno donošenju odluka važnih za poslovanje u obzir je potrebno uzeti i jedna i druga. Upravljanje preduzećem predstavlja kontinualni proces kojim se pokreće i usmerava poslovna aktivnost. Ovaj proces se može podeliti na tri faze: planiranje, organizovanje i kontrolu. Upravljanje malim i srednjim preduzećima (MSP) se ne razlikuje u odnosu na proces upravljanja velikim, u koncepcijskom smislu. Ono što MSP, a posebno ona preduzeća koja se svrstavaju u grupu mikro preduzeća, čini posebnim jesu resursi.
Upravljanje malim i srednjim preduzećima , menadžment.
ROLI STRATEGJIK I NVM-VE NË EKONOMINË RAJONALE
Qëndrimi ndaj ekonomisë rajonale duhet të jetë përherë i drejt dhe i sinqertë. Objektiv i Komunës është hapja e mikrobizneseve dhe favorizimi i ekonomisë se lirë të tregut, avancimi i NVM-ve kryesisht i ndërmarrjeve prodhuese dhe përpunuese, zhvillimi i turizmit, privatizimi, rivitalizimi dhe punësimi i të rinjve, krijimi i infrastrukturës juridike, krijimi i kushteve dhe inkurajimi për thithjen e investimeve nga donatorët e brendshëm dhe të jashtëm, diaspora, mjetet e BE, FMN, Bankës Botërore etj. Po ashtu, prioritet është caktimi i Zonës Industriale, Inkubatorëve dhe Parqeve për biznese, organizimin në Shoqata dhe në Konzorciume të bizneseve etj, si dhe ambientimin për shitje në tregje.
RËNDËSIA E ARSIMIT PROFESIONAL NË TURIZEM
Strategjia e zhvillimit ekonomik në Kosovë, prioritet ka zhvillimin e NVM-ve. Në strategji zë vend më prioritet turizmi dhe hoteljeria, i cili do të jetë promotor i zhvillimit të degëve tjera të ekonomisë. Një zhvillim shoqëror e ekonomik kërkon edhe arsimim cilësor me programe të reja mesimore dhe modele te reja te shkollimit te cilat janë të përputhshme apo të përaferta me programet Europiane. Arsimimi profesional parauniversitar dhe ai universitar mundëson të krijohen forca te reja të ekspertve të cilet arsimohen për të qënë të aftë të konkurojnë në tregun e punës me koleget e tyre të rajonit apo edhe ma gjerë.
ISCED 97(International Standard Classification of Education /1997- klasifikimi standart ndërkombëtar i edukimit); strategji; arsim; arsimim; profesional; Ligji; turizmi; hoteljeri
WEB-I SI ELEMENT MODERN I PROMOCIONIT MIKS
Shumë ndërmarrje duke favorizuar WWW kanë sjellë avantazhe dhe tejkalim nga tregu provincial në atë global. Duke përdorur WWW dhe inkorporuar atë në strategjinë e biznesit ndërmarrjet janë duke eliminuar barrierat e futjes së tyre në tregun global, me çka rezulton në uljen e kostove të marketingut, të shpërndarjes dhe gjithashtu zgjerimin e tregut. WWW mundëson që një ndërmarrje të ofrojë katalogje virtuale shumë ngjyrësh, formular të gatshëm aplikimi, të ofrojë mbështetje online ndaj konsumatorëve, të bëjë njoftimin e shpejtë dhe shpërndarjen sa më të lehtë si dhe për të marrë reagimet e konsumatorëve. Përmes internetit ndërmarrja mund të ketë një audincë më të gjerë, gjithashtu lejon çdo njëri (ndërmarrje apo individ) të ketë një prani 24 orë dhe shtatë ditë në internet.
VARSHMËRIA MIDIS SUKSESIT AFARIST DHE VENDIMEVE EFEKTIVE – RAST STUDIMI “NDËRMARRJET E VOGLA NË KOMUNËN E PEJËS”
Në kushtet bashkëkohore të zhvillimit të afarizmit, udhëheqësit e firmave të biznesit, gjithnjë e më shumë duhen të jenë sa më të kujdesshëm, duke i përkushtuar rëndësi shumë të madhe vendimeve të cilat i marrin në kuadër të funksionimit dhe zhvillimit të aktiviteteve të tyre. Çdo vendim i marrë, mund të ndikojë pozitivisht, por edhe negativisht në procesin e prodhimit të produkteve ose të shërbimeve. Prandaj, në kuadër të çdo vendimi, menaxherët e firmave të biznesit duhen të marrin parasysh shumë faktorë, qoftë brenda por edhe jashtë ndërmarrjeve të tyre, në mënyrë që vendimet e tyre mos të kenë efekt negativ. Ekonomia e tregut, respektivisht sistemi ekonomik kapitalist i mundëson qytetarit gjegjësisht konsumatorit që ti ofrohen mundësi dhe zgjedhje të shumta sa i përket përzgjedhjes për produkte dhe shërbime. Prandaj, veprimi i lirë i firmave të biznesit në treg, zgjedhja e mënyrës së prodhimit, në mënyrë të padiskutueshme konsiderohet si përparësi absolute, mirëpo në anën tjetër edhe si mangësi që karakterizohet me një numër të madh të konkurrencës që ofrojnë produkte ose shërbimeve të ngjashme. Udhëheqësit e firmave të biznesit gjithmonë duhet që vendimet e tyre ti mbështesin në dobi të dyanshme, në njërën anë në dobinë e pronarëve të tyre dhe në anën tjetër në dobi të konsumatorëve. Qëllimi i këtij punimi është që të ofrojë të dhëna teorike dhe praktike që tregojnë dhe dëshmojnë rëndësinë e vendimmarrjes efektive, si faktorë vendimtarë i arritjes së suksesit biznesor.
afarizëm,vendim, vendimmarrja efektive, sukses, performancë
Marketing kao koncepija je nastao sredinom XX vijeka i od tada se postepeno primjenjuje i proučava u svim sferama drušvenog života. Marketing nije ništa drugo do upravljački proces, uz pomoć koga pojedinci i grupe obezbjedjuju ono što im je potrebno i ono što žele, kroz stvaranje i razmjenjivanje proizvoda i vrijednosti sa drugima. Sa aspekta sportskih ogranizacija, marketing treba posmatrati kao važnu poslovnu funkciju koja obuhvata sve aktivnosti koje su neophodne da se identifikuje, aniticipacija i zadovolji tražnja uz ostvarenje ciljeva poslovanja. Treba istaći da više od polovine sredstava sportki kolektivi obezbjedjuju marketing aktivnostima. Zbog toga upravljanje marketing aktivnostima u sportskim organizacijama zahtijeva efikasnu kombinaciju elemenata kao što su: proizvod (sportski rezultat), cijena, distribucija i promocija.
RAZVOJ PREDUZETNIŠTVA KAO PREDUSLOV ZA UNAPREĐIVANJE KONKURENTNOSTI U BIZNISU
Uovom radu analiziraju se neophodnost primjene savremenog koncepta preduzetništva u organizacijama u funkciji ostvarivanja ciljeva poslovne izrsnosti. Preduzetničko ponašanje jeste način razmišljanja, opredeljen kreativnim pristupom poslovanju, koji sve više poprima oblik korporativnog preduzetništva. Suština je u prihvatanju rizika i promena zasnovanim na inovativnom delovanju, koje stvaraju uslove za razvoj poslovnih subjekata i privrede u cjelini. Model za unapređenje kvaliteta poslovanja domaćih preduzeća po osnovu primene koncepta korporativnog preduzetništva podrazumijeva slijedeće elemente: zadovoljenje zahtjeva korisnika, procesni pristup upravljanju organizacijom, kao i stalno unapređenje poslovanja.
preduzetništvo, kvalitet, konkurentnost, poslovna izvrsnost, znanje, zadovoljstvo korisnika.
INTEGRATION OF ALBANIAN SME-S WITH THE GLOBAL MARKETS AND POLICY RESPONSES TO MINIMIZE THE NEGATIVE IMPACT OF CRISIS ON SME-S SECTOR.
The history of private enterprise in Albania started in 1990, but significant growth in their number took place between 1992 – 1995 followed by a period of declining start-up rate. Small enterprises are considered the main moving forces of the innovations, employment and the economic and social integration to Europe. They are the main force which will increase the competiveness of the Albanian economy in the regional market. Albania is developing with constant rates on an avarage of 6% per year, and the most important part of this development cosists of te SME, which according to the INSTAT data, in the year 2009, counted about 78 thousands busineses or 98 % of te total private enterprises in the country, giving a total contribution of 65% of GDP and where are employed over 66% of the employees in the private sector. Albanian SME are playing an important role in the development of the country’s economy, however, the constant development is faced with a number of challenges such as: lack of the totallegal framework, informality, unfair competition and rivalry, te lack of access of the alternative resources of financing, etc. About 70% of the enterprises that have been interviewed, they underline the lack of the alternatives of the financial resources which remains a serious actual problem. Statistical analysis of data received from the survey of a sample of SME selected randomly in Korca region, shows that the main problem that the SME facein crisis situation, is the decrease of the demand for the services and products that they offer, and the inability to face the competition. Orientation toservices and poor financial structure, the technological level, the subcontractposition of SME and the low level of security for employees are some of the mainfactors arising from the statistical situation of the surveyed data. The method used is a deep analysis accompanied by a comparative analysis in order toidentify, and then to analyze the factors in the field of the small businessdevelopment in crisis periods. Analyzing the key constraints, raised from business, this document tries to argue which is the best way to cope with the crisis in the context of Albanian climate of business.
small enterprises, crisis, impact, financial services
MARKETINGU ELEKTRONIK SI PJESË E ZHVILLIMIT TË AFARIZMIT TË NDËRMARRJEVE: ME FOKUS TË VEÇANTË NË NDËRMARRJET KOSOVARE
Marketingu është një proces social dhe manaxherial nëpërmjet të cilit individët dhe grupet përftojnë atë çka duan dhe kanë nevojë, përmes krijimit, ofrimit dhe shkëmbimit të produkteve me vlerë me të tjerët. Për këtë arsye, marketingu elektronik si pjesë e këtij procesi luan një rol shumë të rëndësishëm në zhvillim e komunikimit biznesor si dhe në kënaqjen e nevojave të konsumit. Kosova dhe ekonomia e saj duhet të përfshihen aktivisht në integrimet ekonomike rajonale dhe evropiane.Në kuadër të marrëveshjeve për tregti të lirë në rajon dhe më vonë eventualisht në kuadër të anëtarësimit të Kosovës në strukturat evropiane e botërore, gjithësesi që bizneset dhe tregu kosovar duhet të funksionoj në përputhje me rregullat bazë ekonomike në raport me këto vende, e një ndër këto veçoritë me të cilat identifiokohen dhe funksionojnë ndërmarrjet nëpër botë është zhvillimi teknologjikë, duke përfëshirë këtu vlerat e komunikimit dhe shërbimeve elektronike.
KAKO UPRAVLJATI U VRIJEME KRIZE PREDUZEĆIMA NA KOSOVU I ELIMINISATI BARIJERE U RAZVOJU MSP
Svi privrednici- vlasnici malih i srednjih preduzeća u Republici Kosovo, krizu doživljavaju na različite načine. Oni koji je doživljavaju kao šansu svjesni su da će kriza dovesti do toga da slabi nestanu sa tržišta, a jaki još više uvećaju svoj tržišni udio. Koliko god paradoksalno zvučalo jasno je da neki čekaju da im država pomogne, a drugi da samo probaju da se bore. Oni koji čekaju pomoć države kroz finansijsku injekciju ona može biti upotrijebljena samo protiv bolova, ali ne kao lijek. Mogu takva preduzeća dobiti tu injekciju još koji put, ali moraju biti svjesni da će poslednja injekcija biti ona koja će ih zauvijek usporiti. Oni koji sami probaju da se izbore sa problemom, krenu da ga rješavaju, imaju šansu samo ako rade na tome da iz krize izađu, a ne i da je prežive.
kriza, tranzicija, zaposlenost, tržište.
FAKTORËT QË NDIKOJNË NË MENAXHIMIN E BURIMEVE TË FINANCIMIT TË BIZNESEVE TË VOGLA DHE TË MESME
Në menaxhimin e burimeve të financimit të bizneseve të vogla dhe të mesme në Kosovë ndikojnë një numër i madh faktorësh. Në këtë punim janë trajtuar këto tema: ndikimi i llojit të biznesit në menaxhimin e burimeve financiare të bizneseve të vogla dhe të mesme, madhësia dhe koha e veprimit të biznesit, ndikimi i ngritjes së efikasitetit të firmës në menaxhimin e burimeve financiare të bizneseve të vogla dhe të mesme, ndikimi i pozitës ekonomike në menaxhimin e burimeve të financimit të bizneseve të vogla dhe të mesme.
THE TEACHING OF ESP COURSES AT THE UNIVERSITY OF PRISHTINA
A number of academic units at the University of Prishtina offer English for specific purposes in order to address the needs of students to communicate effectively in their chosen field of study. Recent developments and the changing landscape of teaching and learning English for Specific Purposes around the world lead to the decision to dedicate this Master thesis to the analysis of a complex of factors that affect or hinder the effectiveness of the process of teaching and learning ESP courses at the University of Prishtina. The data has been collected by conducting a survey in seven academic units of the University of Prishtina including both teaching staff and student population. Research findings have confirmed our research hypothesis displaying expected pattern of obstacles faced by the teaching staff and students in the process of teaching and learning ESP courses. Status of the course, large number of students in groups, lack of equipped laboratories and lack of staff present a hindrance in achieving the objectives of ESP courses at the University of Prishtina.
Gjurmët e marketingut zënë fill qysh në format më të hershme të këmbimit. Por, zhvillimi i sistemit monetar, afirmimi i pikave të shitjes, i tregtarëve lëvizës, i qendrave urbane në përgjithësi, dërgoi në përsosjen dhe lehtësimin e vazhdueshëm të procesit të shkëmbimit. Me rrjedhën e kohës, marketingu ka pasur një zhvillim gjithnjë e në rritje. Ai përfshihet në çdo gjë që ne bëjmë - nga veshjet tona, websitet që klikojmë, në reklamat që shohim etj.. Komunikimi në marketing është një lidhje sistematike ndërmjet ndërmarrjes dhe tregut. Qëllimi i këtij punimi është hulumtimi i komunikimit në mes ndërmarrjes dhe konsumatorëve, format e komunikimit në marketing, faktorët e komunikimit në marketing si dhe matja e rezultateve të marketingut.
marketingu, komunikimi makro, komunikimi mikro, konsumatori
Pasqyrat financiare janë raporte qe u lejojnë palëve të interesuara që të vlerësojnë profitabilitetin dhe solventitetin e ndërmarrjes. Këto raporte të kontabilitetit ofrojnë informata të përgjithësuara për shfrytëzuesit dhe ndihmojnë ndërmarrjen të din gjendjen reale të saj dhe të marrin vendime konkrete. Që një pasqyrë të jetë e dobishme kryesisht, duhet të jetë: e kuptueshme, e besueshme, përkatëse, e krahasueshme, etj. Kemi këto lloje të pasqyrave financiare: Bilanci i gjendjes, pasqyra e të ardhurave, pasqyra e ndryshimit në kapital dhe pasqyra e rrjedhës së parasë. Bilanci paraqet gjendjen e pasurisë, detyrimeve dhe kapitalit për një periudhë të caktuar kohore. Pasqyra e rrjedhës së parasë tregon raportin në mes të të hyrave dhe shpenzimeve duke rezultuar me fitimin neto për një periudhë të caktuar kohore. Pasqyra e ndryshimit të kapitalit paraqet përmbledhjen e fitimeve të mbajtura të korporatës për periudhën specifike kohore. Dhe së fundi, pasqyra e rrjedhës së parasë paraqet përmbledhjen e të pranuarave të gatshme (cash) dhe pagesave për periudhën specifike kohore;
PARIMET MENAXHERIALE NË SFERAT E SHËRBIMEVE NË TURIZMËM DHE HOTELIERI NË KUSHTET E GLOBALIZIMIT
Objektiv themelor i këtij punimi thjesht paraqet një tentativë për hapja e debatit shkencor mbi nevojat që ka ekonomia e turizmit dhe e hotelerisë për t’u menaxhuar suksesshëm dhe në mënyrë bashkëkohore. Meqë këto forma të veprimtarive shërbyese tek ne jo vetëm që janë të pa zhvilluara pothuajse në çdo pikëpamje, por ato në të gjitha studimet dhe nga jeta praktike rezultojnë të jenë në një nivel jo të kënaqshëm zhvillimi. Bazuar në këtë gjendje kanë filluar të dalin propozime që lidhën me nevojën e ofrimit të disa modeleve dhe funksioneve menaxheriale të cilat krijojnë lehtësi në zhvillimin e industrisë së shërbimeve e ne veçanti në turizëm dhe hotelieri. Menaxhmenti në përgjithësi por edhe parimet menaxheriale në sferën e shërbimeve duhet definuar por edhe nënkuptuar si tërësi procesesh ose konceptesh fondamentale të lidhur me veprime konkrete bashkëkohorë nga ndërmarrjet vendore dhe ndërkombëtare në kushtet e globalizmit. Zhvillimi i ekonomisë hoteliere dhe turistike ka mundësi të zhvillohet tek ne vetëm nëse arrimë që t’i identifikojmë dhe implementojmë njohuritë për vendimmarrje efektive. Ky synim duhet kompozuar edhe kërkesat e ligjeve të tregut të cilat në mënyrë automatike paraqesin dhe nënkuptojnë nevojën se avancimi dhe zbatimi i shkathtësive menaxheriale për aplikimin e strategjive të ndryshme në lëmin e ekonomisë së shërbimeve dhe turizmit.
menaxhimet, shërbime, turizëm, legjislacion,
PRIMJENA SAVREMENE TEHNOLOGIJE U POSPJEŠIVANJU RAZVOJA BIZNISA
U ovom radu nastojao sam detaljnije odgovoriti na temu povezanost i uticaj savremene tehnologije na razvoj biznisa. Preduzetništvo i inovacija je danas u cijelom svijetu u središtu interesa jer se daljni privredni rast i smanjenje nezaposlenosti može zasnivati samo na preduzetničkom društvu. Preduzetničko društvo karakterizira preduzetnička ekonomija sa preduzetnicima u kojoj postoji veliki broj novih preduzetništva. Preduzetnik je osoba koja je spremna preuzeti rizik pokretanja poslovnih pothvata i osnivanja novog preduzetništva. Osnovna karakteristika preduzetničkog društva su stalno osnivanje raznovrsnih malih preduzetništva-preduzeća/obrta koji nemaju zaposlenog ni jednog radnika do preduzetništva koja zapošljavaju do stotine zaposlenih. Privatno preduzetništvo na temelju iskustava u razvijenim zemljama a takođe i u Kosovu ima najučinkovitije ekonomsko poslovanje. Uspješnost preduzetništva zasniva se na stalnim promjenama i reagovanju na promjene. U osnovi svih promjena leži inoviranje proizvoda i usluga i visoka kvaliteta novih proizvoda koju jedino može potvrditi tržište.
Preduzetništvo, inovacija, privredni rast, tehnologija,
TURIZMI RURAL FORME E VEÇANTE E TURIZMIT NË REPUBLIKËN E KOSOVËS
Turizmi është veprimtari multidimensionale e shoqërisë së sotme bashkëkohore.i cili tashme është afirmuar si një fenomen tipik i qytetërimit bashkëkohor, i cili fenomen parashihet qe në të ardhmen të rritet dhe masivizohet edhe më tepër. Turizmi nuk ka lindur me qytetërimin industrial por ka përparuar krahas zhvillimit të njerëzimit dhe qytetërimit. Ketë sektor pas sektorit të bujqësisë dhe energjetikes duhet pranuar si njërin nder sektorët qe duhet dhenë prioritet në zhvillimin e ardhshëm të ekonomisë se Kosovës. Turizmin pra duhet të shihet si një sektor me perspektive në të ardhmen e afërt, dhe si një sektor qe ndikon në afirmimin e Kosovë në arenën ndërkombëtare. Formë e veçantë e turizmit bashkëkohor është turizmi rural që me të drejtë quhet turizmi i shekullit njëzetenjë . Kjo formë e turizmit tek ne mund të themi se fare nuk është duke u eksploatuar.
RËNDËSIA E STANDARDEVE NDËRKOMBËTARE TË KONTABILITETIT DHE REVIZIONIT FINANCIAR NË MENAXHIMIN FINANCIAR NË BIZNES
Ekonomia e Kosovës e ndërtoj një sistem financiar të pavarur që nga viti 1999 e këtej duke mundësuar funksionimin e ekonomisë që nga ndërmarrjet, sistemi bankar dhe Banka Qendrore si mbikëqyrës dhe menaxhuese e sektorit të financave. Në ketë punim do të pasqyrojmë rolin e menaxhimit financiar dhe implementimit të standardeve ndërkombëtare të raportimit financiar. Do të shtjellojmë zhvillimin dhe nivelin e arritur të kontabilitetit dhe auditimit në Kosovë. Do të shtjellojmë rendësin e implementimit të standardeve ndërkombëtare të raportimit Financiar por edhe pritjet dhe përfitimet e atyre që janë të interesuar të përdorin të dhënat, e ata mund të jene edhe investitorët e jashtëm, por edhe opinioni publik dhe mediat që janë të interesuar për zhvillimet në ekonomi dhe institucione. Në punim shfrytëzohen të dhënat e mbledhura nga burime të shkruara por edhe intervista me profesionist dhe menaxher të financave. Në fund do jepen përfundimet dhe rekomandimet për çështjen e shtruar.